Onderzoek naar schoolkosten: kansenongelijkheid groeit, duidelijkheid blijft nodig.

Onderzoek naar schoolkosten: kansenongelijkheid groeit, duidelijkheid blijft nodig.

De overheid publiceerde vorige week een evaluatie over de wet rondom de vrijwillige ouderbijdrage en de Schoolkostenmonitor 2024-2025. Uit deze onderzoeken blijkt dat het voor veel ouders nog steeds onduidelijk is hoe vrijwillig de ouderbijdrage is. Ook blijkt dat de schoolkosten stijgen en dat er grote verschillen zijn tussen scholen.

Ouders & Onderwijs herkent deze signalen al jaren en benadrukt dat scholen duidelijker moeten zijn richting ouders. Geen enkel kind mag uitgesloten worden van schoolactiviteiten.

Schoolkostenmonitor

In de Schoolkostenmonitor worden scholen gevraagd wat ouders kwijt zijn aan schoolkosten. Uit de monitor blijkt dat de kosten in zowel het primair als voortgezet onderwijs licht zijn gestegen ten opzichte van de vorige meting in 2022-2023.  

• Basisscholen: kleine stijging van gemiddeld €54 naar €57 euro per kind . Slechts 9% van de scholen vraagt helemaal geen bijdrage meer. 

• Middelbare scholen: kosten variëren sterk per richting van gemiddeld €125 (praktijkonderwijs) tot €465 (gymnasium). 
• Voor ICT-middelen (laptops/tablets) geldt dat een bijdrage vrijwillig is, maar meer dan 80% van de ouders weet dit niet. Scholen moeten hier duidelijker over communiceren. Als ouders niet kunnen betalen, moeten de scholen een alternatief bieden. Ouders & Onderwijs pleit ervoor dat laptops en tablets vanuit de Wet gratis schoolboeken vergoed worden voor alle kinderen. 

Mbo niet meegenomen in Schoolkostenmonitor

Het mbo is dit jaar niet meegenomen in het onderzoek, terwijl dat in vorige edities wel gebeurde. Dat is zonde, omdat ook minderjarige mbo-studenten moeite kunnen hebben met het betalen van schoolkosten. Ouders & Onderwijs pleit er al langer voor dat onderwijs voor minderjarigen in het mbo kosteloos moet zijn, zoals ook geldt voor leeftijdsgenoten op de middelbare school. Dat betekent dat lesboeken, leermiddelen maar bijvoorbeeld ook kluisjes voor deze jongeren door de school zouden moeten worden betaald. 

Wet vrijwillige ouderbijdrage

In  2021 is de wet over de vrijwillige ouderbijdrage ingegaan. Sindsdien kunnen leerlingen altijd aan alle extra activiteiten van school meedoen. Het maakt daarbij niet uit of ouders wel of niet de bijdrage hebben betaald. 

De vrijwillige ouderbijdrage kan door scholen worden ingezet om onder andere schoolreisjes, kerstdiners maar bijvoorbeeld ook om bijles en huiswerkbegeleiding te organiseren. 

Het idee achter de wet is dat leerlingen op basis- en middelbare scholen niet uitgesloten kunnen worden van activiteiten die door school geregeld worden. Elke leerling mag meedoen, ook als het ouders niet lukt om de bijdrage te betalen. 

Onduidelijkheid over de regels vooral in het vo

Uit de evaluatie van de wet blijkt dat de meeste scholen inmiddels in de schoolgids uitleggen: 

• hoe hoog de vrijwillige ouderbijdrage is; 
• waaraan deze wordt besteed; 
• dat betaling vrijwillig is; 
• en dat leerlingen nooit mogen worden uitgesloten van activiteiten. 

Toch gaat het nog te vaak mis. Vooral in het voortgezet onderwijs wordt niet altijd duidelijk vermeld dat kinderen van ouders die niet kunnen betalen gewoon mee mogen doen. Op enkele scholen komt uitsluiting zelfs nog voor.  

Ouders & Onderwijs vindt dat onacceptabel: meedoen mag nooit afhankelijk zijn van de portemonnee van ouders. 

Alternatief voor de ouderbijdrage

Ouders & Onderwijs pleit al langer voor een aanpassing van de regels rondom de vrijwillige ouderbijdrage. Nu worden ouders nog te vaak onder druk gezet om te betalen, en worden extra schoolactiviteiten afhankelijk van hoeveel geld ouders hebben. Dat vergroot de verschillen tussen scholen en daarmee de kansen van kinderen. Om dat te voorkomen pleiten we voor het volgende: 

• Schaf de ouderbijdrage in het basisonderwijs af en geef scholen hiervoor een vast bedrag per leerling. 
• Maak laptops en andere digitale leermiddelen net als schoolboeken kosteloos voor ouders. 
• Stel een maximum aan ouderbijdragen in het voortgezet onderwijs, zodat scholen niet te veel van ouders kunnen vragen.